Leczenie rzutu SM

Czym jest rzut SM?

W rzutowo-remisyjnej postaci będą pojawiać się rzuty, zwane też inaczej zaostrzeniami, atakami, pogorszeniem SM. To charakterystyczny element tej postaci SM.

Dlaczego rzuty się pojawiają? Dzieje się tak, gdy układ odpornościowy organizmu atakuje mielinę (powłokę chroniącą włókna nerwowe przed uszkodzeniami i przegrzaniem się) lub same nerwy. Dochodzi wtedy do zapalenia w mózgu lub rdzeniu kręgowym (są składowymi ośrodkowego układu nerwowego). Zapalenie prowadzi do pojawienia się objawów stwardnienia rozsianego, czyli właśnie do rzutu. Ponieważ zapalenia mogą pojawiać się w różnych obszarach ośrodkowego układu nerwowego, objawy SM mogą być bardzo zróżnicowane.

Rzuty mogą pojawiać się również w postaci pierwotnie postępującej i wtórnej wskazując na aktywność zapalną, ale dzieje się to zazwyczaj na początku, ponieważ obie te postaci charakteryzują się głównie stabilną progresją bez nowej aktywności zapalnej.

Jak wygląda rzut SM?

Najczęstsze pierwsze objawy SM to rzut zaburzający widzenie – chory może widzieć niewyraźne, obraz może być zamazany, za mgłą. Dzieje się tak, ponieważ zapalenie dotyka nerwu wzrokowego. Oczywiście rzuty mogą przebiegać też w inny sposób, np. w postaci objawów czuciowych (drętwień, mrowień) czy też niedowładów.

Jak często rzuty mogą występować?

Choć jest to indywidualne dla każdej osoby, to ostatnio przeprowadzono ciekawe badanie w Wielkiej Brytanii, które pokazało, że obecnie częstość występowania rzutów w populacji osób chorych na SM wynosi 0,05% rocznie (dla chorych na rzutowo-remisyjną postacią SM jest to 0,08%, a dla osób z postępującymi postaciami 0,01%) (źródło: Papathanasiou A i wspł. Real-world annualized relapse rates from contemporary multiple sclerosis clinics in the UK: a retrospective multicentre cohort study. Neurol Sci. 2023 Oct;44(10):3629-3635).

Częstość występowania rzutów zmniejsza się w ciąży, ponieważ ciało kobiety wytarza w tym okresie więcej hormonów, które zmniejszają aktywność układu odpornościowego/

Jak rozpoznać rzut SM?

Aby mówić o rzucie, pojawienie się nowych objawów lub nasilenie tych już istniejących musi trwać co najmniej 24 godziny, z minimum miesięcznym odstępem pomiędzy rzutami. Ważne jest to, że aby stwierdzić rzut musi być wykluczona infekcja albo zwiększona temperatury ciała.

Rodzaje rzutów

To, jak rzut przebiega będzie zależeć od tego, w którym obszarze ośrodkowego układu nerwowego pojawiło się zapalenie. Z kolei ze względu na nasilenie, możemy rozróżnić rzuty łagodne, umiarkowane i ciężkie. 

Czas trwania rzutu jest trudny do przewidzenia - może on trwać dni, tygodnie a czasem nawet miesiące.

Co wywołuje rzuty w SM

Głównym czynnikiem, który odpowiada za wystąpienie rzutu to niestosowanie leków immunomodulujących w SM. Badania pokazują też, że ryzyko rzutu może się zwiększyć u osób, które doświadczają niektórych infekcji, dlatego tak ważna jest prewencja i szybkie wdrożenie leczenia, np. gdy pojawia się infekcja pęcherza moczowego. Innym ryzykiem jest palenie tytoniu czy niedobór witaminy D. Nie ma jednoznacznych wyników badań nad wpływem stresu na ryzyko wystąpienia rzutu, choć wiele osób z SM widzi taką zależność.

Przyjmowanie leków modyfikujących przebieg choroby, jeśli leczenie jest skuteczne, prowadzi do zmniejszonej częstości ich występowania lub do ich całkowitego wyeliminowania

Czy objawy rzutu ustępują?

Tak, objawy ustępują, ale to, w jakim czasie i w jakim stopniu się wycofają zależne jest od wielu indywidualnych czynników, jak np. przebieg choroby, rodzaj rzutu czy jego nasielenie - u niektórych osób rzut wycofa się całkowicie, u innych symptomy pozostaną, ale np. o mniejszym nasileniu. Związane to może być z bardziej poważnym uszkodzeniem mieliny w ośrodkowym układzie nerwowym.

Leczenie rzutu SM

Do radzenia sobie z rzutem stosuje się najczęściej leki zwane kortykosteroidami (popularnie określane jako sterydy), które działają przeciwzapalnie oraz immunosupresyjnie. Kortykosteroidy oddziałują na zapalenie w układzie nerwowym, które powoduje rzut, co p wycofanie się objawów. Podaje się je od 3 do 5 dni. Jednak nie każdy rzut będzie wymagał podania tego typu leczenia. Jeśli objawy są dyskretne i nie powodują utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu, kortykosteroidy nie są wymagane. Należy też pamiętać, że sterydy nie wpływają na to, w jakim stopniu objawy rzutu się wycofają, a na to, kiedy.

Pamiętaj, że sterydy stosowane w leczeniu rzutu SM to nie to samo, co leki immunodulujące w SM, które wykorzystywane są do hamowania postępu choroby (progresji niesprawności, rzutów czy nawet atrofii mózgu).

Plazmafereza jest z kolei rozwiązaniem w przypadku ciężkiego rzutu, gdy sterydy nie działają lub gdy masz na nie alergię. Polega na pobraniu krwi i wymianie osocza – krwinki mieszane są z osoczem dawcy. Ta „mieszanka” jest potem podawana drogą infuzji do twojego ciała.

Co robić w przypadku wystąpienia rzutu

Gdy doświadczasz ciężkiego rzutu choroby wymagany jest pobyt w szpitalu (zazwyczaj kilkudniowy), gdzie zostanie podany kortykosteroid w formie dożylnej (we wlewie).

Podejrzewając, że masz rzut, możesz poinformować swoich bliskich i skontaktować się z lekarzem. Możesz też odczekać też dobę i zobaczyć, czy objawy, których doświadczasz to nie pseudorzut (chyba, że rzut jest bardzo ciężki). Jeśli to rzut, możesz poinformować swojego neurologa, który prowadzi cię w ramach programu lekowego, a jeśli nie masz do niego bezpośredniego kontaktu – zadzwoń do sekretariatu szpitala, w którym się leczysz i poinformuj, że doświadczasz rzutu.  To lekarz neurolog stwierdza rzut i ordynuje leczenie w ramach poradni lub oddziału szpitalnego, a gdy jest nieobecny – powinieneś zgłosić się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR)

Pseudorzut

Czasem możesz mieć wrażenie, że doświadczasz rzutu SM. Musisz jednak pamiętać, że w chorobie występują również pseudorzuty, a więc sytuacje, gdy symptomy SM nasilają się, ale nie są one efektem zapaleń i uszkodzeń w mózgu lub w rdzeniu kręgowym. Pseudorzut zazwyczaj trwa mniej niż 24 godziny i wyzwala go czynnik, który można zidentyfikować, a po jego wyeliminowaniu nasilenie objawów znika. Ponadto, w pseudorzutach objawy mogą być bardzo zmienne.

Co może wywołać pseudorzut?

Choć przyczyna u każdej osoby może być indywidualna, to pewne czynniki mogą powodować pojawienie się pseudorzutu. Są to:

• przegrzanie organizmu
• stres
• brak snu
• infekcja
• miesiączka

Ważne, aby umieć zidentyfikować te czynniki i w miare możliwościach wyeliminować je. Wtedy, jeśli jest to rzut rzekomy, objawy powinny ustąpić.

Radzenie sobie z rzutami w stwardnieniu rozsianym

O tym czym jest rzut, jak różnicować pseudorzut od rzutu, jak radzić sobie w przypadku wystąpienia zaostrzenia SM oraz wiele ważnych i ciekawych informacji możecie przeczytać w publikacji PTSR "Radzenie sobie z rzutami w stwardnieniu rozsianym", którą możecie pobrać w PDF lub zamówić w wersji papierowej.