Czym jest SM?

KRS 0000083356

Kontakt Wesprzyj

Infolinia

+48 22 127 48 50

Wesprzyj

Stwardnienie rozsiane (SM) - co to?

Stwardnienie rozsiane (SM) to jedna z najczęściej występujących w światowej populacji chorób autoimmunologicznych dotykająca układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego). Na świecie, wg Atlas of MS na SM choruje 2,8 miliona osób. W Polsce populacja chorych szacowana jest na około 57 tysięcy (dane Ministerstwa Zdrowia), a rokrocznie SM rozpoznaje się nawet u 2,5 tysiąca osób, co daje 8 osób dziennie.

Kto choruje?

Stwardnienie rozsiane nazywa się chorobą młodych dorosłych, ponieważ diagnoza stawiana jest najczęściej wśród osób w przedziale wiekowym 20-40 lat. Zachorować mogą również dzieci, a także osoby powyżej 50 roku życia. Kobiety chorują nawet 3 razy częściej niż mężczyźni, co związane jest z połączeniem wpływu genetyki, układu hormonalnego i czynników środowiskowych.

Jaki jest mechanizm SM?

W SM układ odpornościowy atakuje warstwę ochronną nerwów - mielinę, która zabezpiecza je przez zniszczeniem, a także pozwala również na szybsze przesyłanie sygnałów nerwowych. Proces uszkadzania mieliny przez komórki układu odpornościowego nazywany jest demielinizacyjną. W miejscu, w którym mielina zostaje zaatakowana, powstaje zapalenie, powodujące zaburzenia w przepływie informacji nerwowych – ich spowolnienia lub z czasem nawet całkowite ich zahamowanie. To z kolei prowadzi do pojawiania się objawów stwardnienia rozsianego. W raz postępem procesu chorobowego uszkodzeń w ośrodkowym układzie nerwowym przybywa, mielina zanika, a aksony, czyli włókna nerwowe, zostają zniszczone. To powoduje, że objawy SM nie cofają się, a z czasem pogłębiają, nasila się też atrofia mózgu. Zobacz naszą animację, która pokazuje to, w jaki sposób stwardnienie rozsiane wpływa na ośrodkowy układ nerwowy.

Jak wygląda SM?

Stwardnienie rozsiane ma trzy główne postacie: rzutowo-remisyjną (ang. relapsing-remitting MS, RRMS), diagnozowaną u ok. 85% chorych, pierwotnie postępującą (ang. primary progressive MS, PPMS) - ok. 10-15% chorych, oraz wtórnie postępującą (ang. secondary progressive MS, SPMS). O postaciach SM więcej przeczytasz tutaj.

Objawy SM

SM charakteryzuje się dużą różnorodnością objawów, u każdej osoby z SM mogą pojawiać się inne z nich, o różnym nasileniu i czasie wystąpienia. Pierwsze oznaki SM to zazwyczaj zaburzenia widzenia, zaburzenia czucia, problemy z poruszaniem się. Więcej o objawach SM przeczytasz tutaj. Należy pamiętać, że objawy SM są indywidualne: u każdego mogą występować inne i mieć różne nasilenie.

Leczenie SM

Choć obecnie choroba uznawana jest za nieuleczalną, to dzięki odpowiedniej terapii lekami modyfikującymi przebieg choroby (hamującej postęp choroby), zdrowemu stylowi życia i wdrażaniu leczenia objawowego (które umożliwiają radzenie sobie z objawami SM na co dzień) postęp choroby można ISTOTNIE zahamować. O leczeniu przeczytasz tutaj.

SM a szerokość geograficzna

Ciekawym zagadnieniem jest występowanie SM w zależności od szerokości geograficznej. Mówiąc najogólniej - im dalej od równika tym częściej chorujemy. I okazuje się, że co prawda ma to związek z rasą (biali chorują zdecydowanie częściej), ale także z nasłonecznieniem danego regionu, co wiąże się z poziomem witaminy D w organizmie. Jeśli dana osoba wyjedzie z kraju o małym ryzyku zachorowania na SM przed 15 rokiem życia, przejmuje ryzyko kraju, do którego emigrowała. Natomiast jeśli przeprowadzka nastąpi po 15 r.ż. utrzymuje się ryzyko z kraju pochodzenia. Region o wysokiej zachorowalności to Europa, Cypr, Izrael, Stany Zjednoczone, Nowa Zelandia i południowo-wschodnia Australia. Rzadko choruje się w Azji, Afryce, Kolumbii i Wenezueli.

SM a dziedziczenie

Pytanie o ryzyko dziedziczenia SM jest jednym z pierwszych, które zadają nowozdiagnozowane osoby. Czy moje dzieci też będą chore? Otóż odpowiedź jest dość złożona. Nie możemy tego sprawdzić jednym testem na obecność u dziecka danego genu, ponieważ za dziedziczenie SM nie odpowiada jeden gen (jak to ma miejsce np. w chorobie Huntingtona). Dziedziczy się pewną tendencję, które jest większa u dzieci chorych rodziców. Ryzyko, że twoje dziecko będzie miało SM to ok. 2-4%, czyli raczej niskie, ale jeśli także drugi rodzic jest chory wzrasta do ok. 20%.

SM a witamina D

Choć wciąż pozostaje więcej pytań dotyczących związku witaminy D z SM badania naukowe sugerują, że niższe poziomy witaminy D w dzieciństwie mogą zwiększyć ryzyko rozwoju SM na późniejszych etapach życia. Niektórzy naukowcy wykazali również, ze osoby które mają niższy poziom witaminy D (w związku z ich genetyką) są bardziej narażeni na zachorowanie na stwardnienie rozsiane. Nie ma jednak dowodów na to, że wysoki poziom witaminy D pomaga zmniejszyć ryzyko rozwoju SM albo że będzie wpływać na ilość rzutów SM. W Polsce rekomendacje dotyczące spożywania witaminy D pochodzą z 2018 roku i dotyczą ogółu populacji: osoby do 65. r.ż. powinny przyjmować 800–2000 IU/dobę, starsi 2000–4000 IU/dobę w zależności od masy ciała. Zalecenia amerykańskie również wskazują konieczność przyjmowania witaminy D przez kobiety z SM w ciąży i karmiące w dawce 600 IU/dobę (przyp. red.).

SM a palenie

Potwierdzonym czynnikiem ryzyka pojawienia się SM jest palenie papierosów. Badania naukowe wykazały, że palenie papierosów nasila objawy SM (np. przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśni), przyspiesza postęp niepełnosprawności a także progresję rzutowo-remisyjnej postaci SM we wtórnie postępującą. Palenie może również powodować to, że organizm wolniej wraca do zdrowia po rzucie SM, a badania wskazują, że osoby palące, które leczą się lekami modyfikującymi przebieg choroby mają więcej rzutów niż osoby niepalące i leczący się tymi terapiami. Dodatkowo, palenie wpływa na efektywność niektórych leków modyfikujących przebieg choroby. Badania wykazały, że rzucenie palenia ma istotny wpływ na przebieg SM. Jedno z badań wykazało, że osoby, które zaprzestały palenia wpłynęły na spowolnienie przejścia rzutowo-remisyjnej postaci SM we wtórnie postępującą.