Diagnoza SM - jak przebiega?
Rocznie diagnoza stwardnienia rozsianego stawiana jest 2500 osobom rocznie, co daje wynik 8 osób dziennie! Ważne jest zatem podnoszenie świadomości na temat objawów SM oraz procesu diagnozy tej choroby.
Aby postawić diagnozę SM lekarz musi przede wszystkim przeprowadzić z tobą wywiad i zebrać dokładną historię medyczną, a także przeprowadzić pogłębione badanie neurologiczne. Rozpoznanie SM oparte jest bowiem głównie na obrazie klinicznym choroby.
Przeprowadza się również inne badania, z których najważniejszym i obecnie stosowanym rutynowo jest rezonans magnetyczny (MRI, ang. Magnetic Resonance Imagining). Do badań dodatkowych, nie zawsze wykonywanych, należą też badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) i potencjały wywołane (PW) – wzorkowe, somatosensoryczne, słuchowe. Poniżej zamieszczamy bardziej szczegółowy opis tych badań.
Przekaż 1,5% naszej organizacji 
Wywiad kliniczny
W trakcie spotkania neurolog zbierze od ciebie szczegółowy wywiad, w czasie którego pytać będzie o objawy, które pojawiały się u ciebie w przeszłości oraz o te obecne. Ważne jest, abyś podał jak najwięcej informacji oraz szczegółów dotyczących objawów, samopoczucia, stanu zdrowia, które pamiętasz. Dodatkowo, przeprowadzi badanie neurologiczne, za pomocą którego oceni m.in. twoje odruchy, reakcje na bodźce czuciowe, wzrokowe, poruszanie się.
W trakcie diagnostyki, ale również po postawieniu rozpoznania SM spotkasz się z określeniem skala EDSS. To tzw. Rozszerzona Skala Niewydolności Ruchowej (ang, Expanded Disability Status Scale, EDSS), która służy do określania stopnia niesprawności i jej postępu, ale pozwala także określić, czy zastosowane leczenie hamujące przebieg choroby (za pomocą leków modyfikujących przebieg choroby, o których przeczytasz więcej tutaj) jest skuteczne. Na skali EDSS ocenia się następujące funkcje: motorykę (poruszanie się), funkcje móżdżkowe, funkcje pnia mózgu, czucie, funkcje pęcherza i jelita grubego, wzrok, funkcje umysłowe. Osoba badana może uzyskać od 0 do 10 punktów, gdzie 0 oznacza całkowitą wydolność ruchową bez żadnych objawów neurologicznych, a 10 - zgon.
Rezonans magnetyczny
Obecnie MRI stosuje się standardowo w diagnostyce SM, pozwala na potwierdzenie rozproszenia objawów choroby w czasie i przestrzeni, co wpływa również na skrócenie procesu diagnostycznego. To bardzo czułe badanie obrazowe, które tworzy obraz przekroju narządów wewnętrznych – w przypadku stwardnienia rozsianego – twojego mózgu i rdzenia kręgowego (zwanych ośrodkowym układem nerwowym). Ponad 95% pacjentów z klinicznie pewnym SM ma zmiany widoczne w MRI mózgu a rezonans pozwala na wykrycie aktywnych zmian demielinizacyjnych (lezji, blizn), dzięki niemu lekarz może monitorować aktywności choroby, a także ocenić skuteczności leczenia.
Rezonans magnetyczny wykorzystuje działanie pola magnetycznego i fal radiowych w celu pomiaru zachowania protonów w wodzie obecnej w tkankach. W trakcie badania podaje się kontrast (gadolin), dzięki któremu możliwe jest wykrycie aktywnego procesu demielinizacyjnego. Rezonans jest nieinwazyjny, bezbolesny i bezpieczny, nie ma wpływu na zdrowie. Zazwyczaj badanie trwa kilkadziesiąt minut, w czasie których będziesz leżeć nieruchomo w aparacie rezonansu magnetycznego. Do badania należy zdjąć wszystko, co metalowe lub poinformować lekarza o elementach metalowych, np. implantach, protezach. Rezonans magnetyczny to głośne urządzenie, zatem w trakcie badania można spodziewać się hałasu. Zazwyczaj stosuje się aparaty 1,5 teslowe.
Wykonywanie MRI jest niezbędne w diagnostyce SM, ale również na każdym etapie chorowania - pozwala na ocenę aktywności i progresji choroby, a także dzięki niemu lekarz może monitorować skuteczność leczenia. Badanie rezonansem powinno obejmować mózg, rdzeń kręgowy, a także nerwy wzrokowe i być wykonywany u osób z każdym rodzajem SM. MRI jest również szczególnie przydatny w diagnozowaniu osób, u których stwierdzono tak zwany klinicznie izolowany zespołu objawów (CIS). Badanie pozwala ocenić ryzyko rozwoju CIS w pełnoobjawowe SM.
Płyn mózgowo-rdzeniowy i prążki oligoklonalne
Płyn mózgowo-rdzeniowy to ciecz wytwarzana w układzie komorowym naszego mózgu. Jego zadaniem jest przede wszystkim chronić mózg przed uszkodzeniami. Prążki oligoklonalne to jednakowe, przeciwciała w klasie IgG, które skierowane są przeciwko białkom osłonki mielinowej. Zarówno prążki jak i indeks IgG dostarczają nam z kolei informacji na temat zapalnych procesów toczących się w obrębie OUN i po to jest właśnie badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Występuje 5 typów prążków oligoklonalnych. Typ 1 jest wtedy, kiedy zarówno w surowicy jak i w płynie mózgowo-rdzeniowym nie mamy żadnych prążków, w związku z czym wynik jest wtedy prawidłowy. Prążki typu 2 to najbardziej charakterystyczne prązki, które stwierdza się w badaniu u osób chorych na SM (85-90%). Należy jednak pamiętać, że prążki pojawiają się również u pacjentów z innymi chorobami immunologicznymi i zapalnymi układu nerwowego. Podwyższony poziom IgG wskazuje na aktywność procesu immunologicznego w OUN. Prążki nie są też niezbędne, żeby postawić rozpoznanie SM, i też ich obecność nie znaczy w 100%, że pacjent SM ma - są jednak ważnym badaniem, które sugeruje, że może to być właściwe rozpoznanie, jednak trzeba interpretować ich wynik wraz obrazem rezonansu i z objawami klinicznymi pacjenta.
Obecnie badanie PMR nie jest wymagane w każdym przypadku, wymagane jest jednak w przypadku osób z CIS (izolowanym zespołem objawów) oraz w sytuacji, gdy podejrzewa się pierwotnie postępującą postać SM. Jest to też istotny element diagnozy różnicowej.
Procedura badania polega na wkłuciu igły pomiędzy kręgi kręgosłupa lędźwiowego do przestrzeni, w której znajduje się płyn PMR. Zazwyczaj będziesz musieć położyć się na boku z podkurczonymi nogami (do klatki piersiowej). Plecy powinny być mocno wygięte. Pobranie płynu może się odbyć także w pozycji siedzącej. Lekarz odkaża okolice twojego kręgosłupa, gdzie będzie wprowadzona igła i wstrzykuje miejscowe znieczulenie a potem wkłuwa igłę.
Potencjały wywołane
To badanie wykorzystujące aktywność elektryczną mózgu na bodziec. Pomaga ocenić przewodzenie w drogach nerwowych, które mogą być uszkodzone w przebiegu procesów zapalnych SM (ponieważ choroba niszczy otoczkę nerwów – mielinę, przepływ informacji wzdłuż nerwów jest zaburzony). Najczęściej stosuje się wzrokowe potencjały wywołane, które obrazują zajęcie dróg wzrokowych – jak szybko wędruje sygnał z twoich oczu do mózgu. Ponadto, badane mogą być również słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu oraz somatosensoryczne potencjały wywołane, które dotyczą dróg czuciowych (zaburzeń czucia).
Uznaje się je za badanie dodatkowe, którego wynik oceniany samodzielnie, nie jest w stanie postawić rozpoznania SM. Prowadzący badanie nałoży ci na twoją głowę elektrody, które powinny pokrywać się z tymi obszarami mózgu. Prowadzący badanie następnie dostarcza odpowiedniego bodźca (np. dźwięku) i zapisuje odpowiedź mózgu na ten bodziec.
Kryteria McDonalda w diagnozie SM
Obecnie obowiązującymi kryteriami, które pozwalają na stwierdzenie stwardnienia rozsianego, są Kryteria McDonalda z 2024 roku, które znowelizowały kryteria z 2017 roku. To zbiór wytycznych, który ma przyspieszyć postawienie diagnozy i wyeliminować ryzyko błędnego rozpoznania. Poniżej kilka najważniejszych informacji, które pozwolą zrozumieć ci kryteria.
Lokalizacje typowe dla SM
W obecnych kryteriach Mc Donalda uznaje się 5 typowych lokalizacji, dla których poszukuje się zmian SM: okołokomorowe, korowe lub przykorowe, podnamiotwe, rdzeń kręgowy oraz nerwy wzrokowe.
Rozsianie zmian w czasie i przestrzeni
- rozsianie zmian w przestrzeni - oznacza to, że można stwierdzić wystąpienie typowych zmian w dwóch z pięciu typowych dla SM miejscach ośrodkowego układu nerwowego (okołokomore, korowe lub przykorowe, podnamiotwe, rdzeń kręgowy, nerwy wzrokowe), niezaleźnie od tego, czy zmiany te dawały objawy. U pacjentów z progresywną postacią SM do stwierdzenia rozsiana zmian w przestrzeni wystarczą dwie zmiany w rdzeniu kręgowym.
- rozianie zmian w czasie - oznacza, że wystapiły przynajmniej 2 rzuty przedzielone minimum jednym miesiącem remisji (powrotem do stanu zdrowia przed rzutem).
Rozsianie zmian w czasie nie jest już koniecznym warunkiem do postawienia rozpoznania SM.
Nowe parametry do oceny zmian widocznych w MRI
- Obecność żyły centralnej
- Obecnoś zmian z obrąbkiem paramagnetycznym
Diagnoza stwardnienia rozsianego wg Kryteriów McDonalda
Stwardnienie rozsiane może być rozpoznane, gdy:
- spełniony jest u pacjenta warunek rozsiania zmian w przestrzeni i w czasie LUB
- wykazane zostanie u pacjenta rozsianie zmian demielinizacyjnych w przestrzeni oraz typowy dla SM wynik w badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego, zgodnie z kryteriami McDonalda z 2017 roku LUB
- u pacjenta występują typowe objawy kliniczne oraz zmiany w przynajmniej 4 typowych dla SM lokalizacjach LUB
-
u pacjenta występują typowe objawy kliniczne, typowa zmiana w jednym regionie ośrodkowego układu nerwowego, obecność sześciu zmian z obecnością żyły centralnej lub obecność jednej lub więcej zmian z obrąbkiem paramagnetycznym a dodatkowo rozsianie zmian w czasie lub pozytywny wynik w badaniu płynu mózgowo rdzeniowego.
W przypadku osób z radiologicznie izolowanym zespołem (to przypadkowe odkrycie zmian w rezonansie magnetycznym, które są typowe dla SM, przy jednocześnym braku typowych dla SM objawów) SM może być stwierdzone, gdy:
- spełniony jest warunek rozsiania w przestrzeni i w czasie LUB
- spełniony jest warunek rozsiania w czasie, a wynik na obecność prążków oligoklonalnych w płynie mózgowo-rdzeniowym jest pozytywny LUB
- spełniony jest warunek rozsiania w czasie, a także obecny jest pozytywny wynik w ocenie obecności żyły centralnej
Diagnoza pierwotnie postępującej postaci SM stawiana jest, gdy neurolog stwierdza progresję choroby, czyli ciągłe pogorszenie się stanu zdrowia w ciągu 12 miesięcy. W przypadku pierwotnie postępującej postaci SM świadctwem rozsiania w czasie jest obecność 2 lub więcej zmian demielinizacyjnych w rdzeniu kręgowym.
Zapraszamy do objerzenia filmu, w którym dr Artur Sadowski, neurolog, opowiada co robić - krok po kroku - w przypadku wystąpienia objawów SM:
Zobacz także
Wszelkie prawa zastrzeżone.