Poznawcze i emocjonalne objawy SM - co o nich wiemy?

Funkcje poznawcze

W przebiegu SM mogą pojawić się zaburzenia funkcji poznawczych. Funkcje poznawcze to procesy - bardzo upraszczając - służące do odbioru, przechowywania i przetwarzania informacji. Osoby z SM mogą doświadczać problemów z pamięcią, uwagą, prędkością przetwarzania informacji, planowaniem, organizowaniem. Co więcej, osoby z SM często zauważają, że koncentrowanie się na czymś przez dłuższy czas wywołuje u nich zmęczenie i niemożność dalszego skupienia się - zjawisko to znane jest jako zmęczenie poznawcze. Zaburzenia te mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, prowadząc niejednokrotnie do rezygnacji z pracy.

W radzeniu sobie z zaburzeniami funkcji poznawczych warto skontaktować się - o ile jest to możliwe - z neuropsychologiem. To psycholog wyspecjalizowany w ocenie problemów z pamięcią, uwagą itp. Dokona on ewaluacji funkcjonowania a także zaleci odpowiednie ćwiczenia.

Aby poprawić pamięć warto stosować różnorodne strategie:

• okresowe odpytywanie samych siebie z tematów, które należy zapamiętać, rozkładanie nauki w czasie, powtarzanie informacji wielokrotnie, ale z przerwami pomiędzy każdą sesją przyswajania wiedzy. Inną metodą są strategie kompensacyjne, np. proszenie rozmówcy o podawanie informacji fragmentami czy uprzedzanie o trudnościach z zapamiętywaniem.
• zostawianie sobie wskazówkek, np. listy na lodówce na dzień przed zrobieniem zakupami. Najważniejszą ogólną strategią może być zorganizowanie „zastępczej” pamięci wszędzie tam, gdziekolwiek to możliwe, robienia notatek, prowadzenia organizera.
• gdy trudno jest się skupić, albo prowadzić płynnie rozmowy warto rozważyć ich prowadzenie jeden na jeden w nierozpraszającym, cichy otoczeniu.

Jeśli doświadczasz trudności poznawczych a pracujesz zawodowo, możesz rozważyć rozmowę ze swoi pracodawcą na temat możliwych do wprowadzenia zmian w miejscu pracy, np. elastycznego grafika czy godzin pracy, instalacji odpowiedniego oprogramowania ułatwiającego pracę.

W usprawnianiu funkcji poznawczych duży wkład może mieć fizjoterapeuta. Dowody naukowe wskazują, że aktywność fizyczna może sprzyjać zdrowemu funkcjonowaniu mózgu.

Ponieważ zaburzenia funkcji poznawczych mogą znacznie utrudniać codzienne zadania, warto jest wykorzystywać również wsparcie bliskich.

• Obejrzyj nasz webinar "Jak dbać o mózg i sprawność poznawczą" z Justyną Żejmo.
• Zobacz nasz krótki film "5 zasad treningu funkcji poznawczych" z Joanną Dronką-Skrzypczak
• Pobierz naszą publikację  "Nastrój i funkcjonowanie poznawcze. Co możesz zrobić" lub zamówią ja w wersji drukowanej.
• Pobierz 1 zestaw (i kolejne) naszych ćwiczeń "Trening funkcji poznawczych" 

Zaburzenia nastroju i psychiczne

Osoby, u których niedawno zdiagnozowano SM lub u których sprawność pogorszyła się w ostatnim czasie, mogą zaobserwować u siebie różnorodne emocje i zmiany nastroju, które pojawiają się wraz z próbami dostosowania się do nowej rzeczywistości. To naturalna reakcja na zmiany w życiu i obawy z nich wynikające. W SM zmiany nastroju mogą być też elementem procesu chorobowego i zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Osoby z SM często doświadczają emocji typowych dla okresu żałoby (wyparcie, żal, obniżenie nastroju, złość), zwłaszcza krótko po diagnozie oraz wraz z obserwowanym u siebie zmianami w funkcjonowaniu, ale obserwuje się również u nich - częściej niż w populacji ogólnej – depresję, zaburzenia lękowe, drażliwość i zmienność nastrojów czy niekontrolowany śmiech i płacz.

Depresja

Depresja to poważne kliniczne zaburzenie nastroju, które od zwykłego, przejściowego smutku czy przygnębienia różni się tym, że nie mija, gdy w naszym  życiu wydarzy się coś pozytywnego. Osoba cierpiąca z powodu depresji traci zainteresowanie rzeczami i aktywnościami, które wcześniej sprawiały jej radość, a także odczuwa stały brak energii, co jeszcze bardziej utrudnia podejmowanie jakiejkolwiek aktywności.

Osoby z SM statystycznie częściej doświadczają depresji, niż osoby z innymi chorobami przewlekłymi oraz częściej, niż ma to miejsce wśród ogólnej populacji ludzi. Szacuje się, że około połowa chorych na SM doświadczyła epizodów tzw. ‘dużej depresji’ na jakimś etapie swojego życia. Prawdopodobnie,  w przypadku pacjentów z SM, pojawienie się epizodów depresyjnych może być następstwem konieczności stanięcia w obliczu faktu diagnozy choroby przewlekłej, a co za tym idzie – potrzeby zmiany stylu życia i przystosowania się do nowej rzeczywistości.

Istnieją również badania, których wyniki pokazują, że depresja u osób z SM może mieć także podłoże biologiczne, tj. wynikać z faktu uszkodzenia u tych osób obszaru mózgu odpowiedzialnego za pamięć i nastrój (hipokampa).

Mimo, że dotychczasowe badania tego nie potwierdzają, istnieje także zwiększone ryzyko wystąpienia depresji u osób z SM przyjmujących leki modyfikujące przebieg choroby z grupy interferonów. Lekarze nie zalecają jednak przerwania leczenia w przypadku wystąpienia objawów depresyjnych, gdyż korzyści płynące z leczenia modyfikującego przebieg SM znacznie przewyższają potencjalne uciążliwości związane z wystąpieniem u tych pacjentów zaburzeń nastroju. 

Niezależnie od wyboru metody leczenia depresji (można je również łączyć), ważne jest, aby jej nie lekceważyć. Depresja nie mija samoistnie, jej zwalczenie nie jest też kwestią posiadania dostatecznej siły woli czy chęci. Nieleczona depresja może również skutkować pojawieniem się myśli samobójczych, a ponieważ u osób z SM występuje ona relatywnie częściej, są one średnio 7.5-krotnie bardziej narażone na popełnienie samobójstwa, niż osoby z depresją w populacji ogólnej.

To, co ważne to, że pierwszym krokiem na drodze do poprawy samopoczucia i poradzenia sobie z emocjami jest dokładna diagnoza. Jeśli osoba z SM doświadcza jakiegokolwiek objawu depresji, zaburzeń lękowych czy innych powinna udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Może skierować on na dalsze konsultacje do psychiatry i/lub psychologa. W radzeniu sobie z depresją eksperci zalecają korzystanie ze wszystkich trzech sposobów: farmakoterapii, psychoterapii i ćwiczeń fizycznych. Niemniej istotne jest połączenie leków ze wsparciem psychologicznym.

Pomoc psychologa pozwala wyrazić wiele emocji pojawiających się w depresji i innych zaburzeniach emocji oraz nastroju i ułatwia rozwiązywanie problemów co jest niezbędne do aktywnego radzenia sobie w życiu z chorobą. Również aktywność fizyczna może przynosić pożądane efekty.

W ramach Poradni specjalistycznej PTSR skorzystać możesz z bezpłatnego wsparcia psychologów. Wystarczy, że wypełnisz formularz albo zadzwonisz pod numer 22 127 48 50.

• Pobierz naszą publikację "Nastrój i funkcjonowanie poznawcze. Co możesz zrobić" lub zamówią ja w wersji drukowanej.
• Obejrzyj nasz film "Depresja i inne zaburzenia emocjonalne u osób z SM" z mgr Agatą Wiśniewską
• Włącz naszą rozmowę "Akademia SM. SM i dobrostan psychiczny" z mgr Sabiną Sadecką.